A blog post from June 10, 2013 •

Jan_Vermeer_van_Delft_-_Young_Woman_with_a_Pearl_Necklace

Mijn promotieonderzoek gaat over muziek en sacraliteit. Leg dat maar eens uit in de kroeg. In de anderhalf jaar dat ik nu bezig ben met mijn verkennend onderzoek bij het festival Musica Sacra Maastricht, heb ik verschillende manieren uitgeprobeerd. Ik kom tot een voorlopige, werkbare conclusie dat ‘muziek als zingeving’ één van de treffendste oneliners is. Maar ook hierbij blijft veel uitleg nodig. Want sacraliteit staat niet gelijk aan institutionele religie, zingeving is niet persé spiritueel, en naast zweverig of bovenaards kunnen deze termen juist ook heel werelds worden ingevuld. Je begrijpt, verwarring alom.

Beroepsuitlegger Joost Zwagerman deed een fijne duit in het zakje op 6 december 2012 bij De Wereld draait Door. Hij kwam om te vertellen over zijn nieuwste boek Kennis is Geluk en sprak uitvoerig over de afgelopen periode waarin hij depressief was geweest. Beeldende kunst had in deze anderhalf jaar een belangrijke rol voor hem gespeeld. Zwagerman had kracht en troost kunnen putten uit een aantal kunstwerken. Het opvallendst was zijn bespreking van het schilderij Jonge vrouw met een Parelketting (ca. 1662) van Johannes Vermeer. Dit omschreef Zwagerman als het allermooiste van het allermooiste.

‘En als dat je zelfs niet meer kan raken, dan zijn we de weg kwijt.’

Maar zelfs in die donkerste tijden kon dat schilderij hem nog steeds raken. En dan met name de weergave van het licht.

‘Het licht laten zien zoals we dat kennen, door middel van kleur. Licht heeft in principe helemaal geen kleur, maar dat is wat Vermeer doet. Hij laat eigenlijk zien, … laat ik het zo zeggen: de heiligheid van het alledaagse leven. Waarbij je helemaal niet gelovig hoeft te zijn, om die heiligheid van het alledaagse leven te zien.’

Achter Zwagerman zitten priesters Antoine Bodar en Roderick Vonhögen instemmend te knikken. In het item voor dat van Zwagerman spraken zij over het verdwijnen van de kleinere levensbeschouwelijke televisieomroepen, waarbij Bodar de opmerking maakte dat zoveel mensen zinzoekend zijn. Precies dit zoeken naar zingeving is het uitgangspunt in mijn promotieonderzoek. Ik wil weten waarom mensen naar kunst kijken, waarom mensen naar muziek luisteren, en waarom mensen zich onder dompelen in een festivalweekend. Wat voor zin wordt er gezocht door bezoekers, organisatoren en musici bij Musica Sacra Maastricht? En belangrijker nog; wordt er tijdens die concerten ook iets gevonden?

Zwagerman vond in het schilderij van Vermeer de heiligheid van het alledaagse, de onaantastbare schoonheid van het licht. En dat door mensenhanden gevangen en weergegeven. Het sacrale is zo beschouwd niet iets dat intrinsiek en onomstotelijk aanwezig is, maar bestaat bij de gratie van construeren en toekennen. In de zoektocht naar zingeving waar Bodar aan refereerde kunnen televisieprogramma’s van levensbeschouwelijke omroepen een weg bieden. Maar ook kunstmusea of muziekfestivals kunnen dat. Mensen zoeken naar wat voor hen werkt, waar zij zich goed bij voelen; een verrijking van het dagelijks leven met een ervaring van iets dat daar bovenuit stijgt. Het schilderij kreeg voor de schrijver een speciale, zingevende en onaantastbare betekenis. Het zijn synoniemen waarmee ik als onderzoeker ervaringen en betekenissen van sacraliteit in onze cultuur probeer te vangen en te verkennen.

Maar eerlijk gezegd, als het gaat over dit type ervaringen, doet de verwarring over terminologie er niet meer zo heel veel toe. Al zal niet iedereen dat schilderij op dezelfde manier beleven, iedereen begrijpt wel waarover Zwagerman het heeft.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s