Deze column schreef ik voor de website van de Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici.

http://youtu.be/H4alhL1wb98

In een katholieke kerk loopt een kleine vrouw tussen zes enorme kisten die in het midden van de kerk staan opgesteld. Af en toe tuurt ze door een klein venstertje in een van de kisten. Het is de zomer van 2013, de opening van Biënnale in Venetië en de moeder van Chinese kunstenaar Ai WeiWei vertegenwoordigt haar zoon op de internationale kunstmanifestatie. Hij kan er wegens zijn reisverbod zelf niet bij zijn. Maar met twee installaties en een werk in het Duitse paviljoen is hij een van de meest besproken kunstenaars. Tijdens de Biënnale opening wordt er aandacht gevraagd voor de aanwezigheid van de moeder van de kunstenaar en ontvangt ze een plechtig applaus van de aanwezigen.

Deze scènes vormen de opening van de documentaire Ai Weiwei’s Appeal ¥15,220,910.50, die in de laatste week van januari 2014 draait tijdens het Internationaal Filmfestival in Rotterdam. Ook tijdens dit festival is Ai Weiwei op meerdere manieren aanwezig. Naast de filmvertoning neemt hij zitting in de festivaljury. Vanuit zijn studio in China welteverstaan, want hij mag het land nog altijd niet verlaten. De beelden van de Biënnale-opening en de keurige applaudisserende kunstbobo’s wordt gevolgd door een wirwar van schokkerige beelden van ondervragingen tijdens een politie-inval in de studio van Ai Weiwei. Alle studiomedewerkers moeten zonder opgaaf van reden hun identiteitsbewijs laten zien en deze worden geregistreerd door de politieagenten. Het is een chaotisch geheel en een groot contrast met de Biënnale-opening, een toonbeeld van eensgezindheid.

Wat volgt is een verhandeling van ruim twee uur, die nauwgezet de gebeurtenissen volgt na de arrestatie van Ai Weiwei op het vliegveld van Beijing in april 2011. Na een gevangenschap van 81 dagen op een onbekende plek zonder een officiële aanklacht, keert Ai Weiwei terug naar zijn studio en komt er een aanklacht van belastingfraude. De afwikkeling van deze zaak, de tegenwerking en sabotage die de kunstenaar, zijn vrouw en zijn medewerkers hierbij ondervinden zijn ongekend en voortdurend. Het is een rauwe werkelijkheid waarmee de festivalbezoeker (in mijn geval om 09.00 ’s ochtends) wordt geconfronteerd. Het geheel duurt lang, heeft een hopeloos karakter, maar is evenzogoed indrukwekkend.

Ook ik liep in de zomer van 2013 tussen de zes grote kisten in de San’Antonin kerk in de Venetiaanse Castello-buurt. Het was een rare gewaarwording. De installatie, die Ai Weiwei de titel S.A.C.R.E.D. had gegeven, was al zoveel besproken in de media dat het voelde alsof ik naar de foto’s uit de krant stond te kijken. Wat me nog het meest trof was dat deze installatie in een kerk te zien was. De grootse frescoschilderingen, het altaar, het marmer; daartegen staken de zes kisten schril af. In de kisten zaten diorama’s die scènes uit Ai Weiwei’s gevangenschap verbeelden. Zelfs onder de douche werd hij vergezeld door twee agenten. Het contrast tussen de locatie en de installatie laat, niet in de laatste plaats door de titel, zien wat voor Ai Weiwei het hoogste en heiligste goed is: vrijheid.

De film vormt samen met de installatie een interessant tweeluik. De kunstwerken verbeelden de gevangenschap en de film toont de bureaucratie erom heen. In Ai Weiwei’s kunstwerken horen we de stem van hun maker. Hoewel de film door de studio van de kunstenaar is gemaakt, wordt hier ook de stem van het Chinese regime in beeld gebracht. De politie, de belastingdienst en de rechtspraak; ze werken allemaal met elkaar samen, behalve met Ai Weiwei. Deze mag zijn documenten niet in zien, weet de helft van de tijd niet wat precies de aanklacht is en zijn advocaat krijgt amper de gelegenheid zich te verdedigen. De overheidsdiensten beheersen niet alleen het leven van de kunstenaar, ook dat van de mensen om hem heen. De redeneringen hiervoor zijn soms op het lachwekkende af, maar alle ambtenaren houden voet bij stuk. Ook zij zetten zich met volle overgave in voor wat voor hen heilig is: het politieke regime.

Daarin schuilt voor mij de crux van deze veel te lange en soms wat eentonige film. Juist in die duur en eentonigheid, laat Ai Weiwei zien hoe er voor de twee strijdende partijen volkomen andere zaken heilig zijn. En van die heiligheid zijn beiden even sterk overtuigd. Daarom is de film slechts een nieuw, maar ongetwijfeld niet het laatste, hoofdstuk in de voortdurende aanklacht die het oeuvre van Ai Weiwei is.•

Afbeelding: Still uit Ai Weiwei’s Appeal ¥15,220,910.50. De politie plakt een aanklacht tegen de vrouw van Ai Weiwei op de toegangsdeur tot de studio, nadat de kunstenaar hen op straat heeft gezet. Bron: https://www.filmfestivalrotterdam.com/nl/films/ai-weiwei-s-appeal-15-220-910-50/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s